Vasat Nedir İslamda? Küresel ve Yerel Açılardan Ele Alalım
Geçenlerde bir akşam, bir arkadaşımın sosyal medya paylaşımına denk geldim. “Vasat” kelimesi üzerine yazdığı bir yazıyı paylaşıyor, biraz kafa karıştırıcıydı aslında. İnsanlar, “vasat”ı, genelde kötü bir şeymiş gibi algılar. Ama İslam’daki anlamını öğrenince işin rengi değişti. O gün gerçekten düşündüm, “Vasat nedir İslamda?” sorusunun daha derin bir anlamı var mı? Bu soruya farklı kültürlerden, coğrafyalardan bakınca aslında bu kelimenin ne kadar farklı şekillerde algılandığını fark ettim. Hem Türkiye’de hem de dünyada vasat kavramının nasıl farklı şekillerde yorumlandığını anlatmak istiyorum.
Vasat Nedir İslamda?
Öncelikle, “vasat” kelimesinin Arapça kökenli bir kelime olduğunu söylemek lazım. İslam’da vasat, “orta” anlamına gelir. Yani aşırılıklardan kaçınmak, dengeyi bulmak ve her şeyde orta yolu izlemek anlamına gelir. İslam’da vasat, genelde “ortada durmak” ya da “dengeyi sağlamak” olarak kabul edilir. Bu kelime, sadece kişisel davranışlarda değil, aynı zamanda toplumsal, siyasi ve kültürel hayatta da önemli bir yer tutar. İslam’da, insanların iyiyle kötü arasında dengeyi kurmaları, ne fazla aşırıya kaçmaları ne de geri durmaları öğütlenir.
Kur’an-ı Kerim’de, “Ve işte biz sizi, insanlar için vasat bir ümmet kıldık” (Bakara, 143) ayeti, bu anlayışı çok net bir şekilde ifade eder. Yani İslam, aşırılıklardan kaçınıp, her konuda dengeli ve ölçülü olmayı tavsiye eder. Yani, vasat nedir İslam’da diye sorarsak, cevabı şu olur: Aşırıya gitmeden, dengeyi kurarak, ölçülü bir şekilde yaşamaktır.
Türkiye’de Vasat Kavramı
Türkiye’de ise “vasat” kelimesi, genelde çok da pozitif bir anlam taşımıyor. Özellikle günlük dilde, bir şeyin “vasat” olduğunu söylediğimizde, bu şeyin ortalama ya da sıradan olduğu anlamına gelir. Örneğin, bir filmi ya da şarkıyı “vasat” bulduğumuzda, bu çok da iyi olmadığı, tam da beklentilerimizi karşılamadığı anlamına gelir. Ama işin içinde İslam’dan bahsedince, vasatın farklı bir anlamı olduğunu görmek gerek.
Ben Bursa’da yaşıyorum ve burada insanlar genelde “vasat”ı kötü bir şey olarak kullanıyor. Ancak İslam’daki vasat anlayışını düşündüğümde, bu bakış açısının ne kadar dar olduğunu fark ediyorum. Çünkü İslam’daki vasat anlayışının toplumdaki aşırılıklara karşı bir denge kurma çağrısı yaptığına inanıyorum. Mesela, Türkiye’de insanlara ideal bir yaşam tarzı, aşırı lüks bir yaşamla ya da tam tersi, aşırı mütevazı bir yaşamla ölçülüyor. Ama İslam’daki vasat anlayışı, her ikisinin de dengeye oturduğu bir hayatı öneriyor.
Küresel Perspektiften Vasat
Dünya genelinde vasat kavramına bakacak olursak, özellikle Batı kültüründe vasatlık, genelde bir zayıflık, azlık ya da yetersizlikle ilişkilendirilir. “Vasat” bir insan ya da şey, Batı’daki anlayışa göre, başarıya, prestije ya da mükemmelliğe ulaşamayan bir durum olarak algılanır. Batılı yaşam tarzlarında, büyük başarılar, belirli bir elit seviyeye ulaşmak çok daha övülen bir durumdur. Toplumlar için “vasat” olan, genelde dışlanır ve bu kişilerin hayatlarına çok az değer verilir.
Bunun tam aksine, İslam kültüründe vasatlık, bir başarısızlık değil, aksine bir erdem olarak görülür. İslam, insanları aşırılıklardan uzak durmaya çağırır ve bu çağrı, tüm toplumları kapsar. Dünyada ise her geçen gün hızla artan toplumsal kutuplaşmalar ve gelir eşitsizlikleri, insanların vasat kavramını yanlış anladıklarını gösteriyor. Teknolojik gelişmelerin, ekonomik büyümenin ya da kültürel başarıların hızla arttığı bu dönemde, “orta yol” düşüncesinin ne kadar önemli olduğunu görmek daha da anlamlı hale geliyor.
Vasat Anlayışı: Geleceğe Dair Düşünceler
Beni en çok düşündüren konulardan biri de, bu vasat anlayışının gelecekte nasıl şekilleneceği. Bugün geldiğimiz noktada, Türkiye ve dünya genelinde çok kutuplaşmış bir toplum yapısı var. İnsanlar birbirlerinden giderek uzaklaşıyor, özellikle de ekonomik eşitsizliklerin arttığı bir dünyada. İş hayatında bile “vasat” olmak neredeyse bir günah gibi görülüyor. Bu kadar çok başarıya odaklanmışken, birinin “orta” seviyede kalması ve dengenin peşinden gitmesi adeta bir sapkınlık gibi algılanabiliyor.
Ama belki de 10-20 yıl sonra, dünya genelinde sosyal medya ve teknolojinin çok daha etkili olduğu bir dönemde, insanlar gerçek anlamda vasatlık arayışına girecekler. Düşünsenize, iş hayatında başarı, sadece gelirle ya da unvanla ölçülmüyor olacak, insanlar daha çok dengeyi, huzuru ve içsel mutluluğu arayacak. Ve belki de vasatlık, o dönemde daha çok takdir edilecek.
Sonuç
Sonuç olarak, vasat nedir İslamda sorusunun cevabı, sadece bir kelimeden ibaret değil. Bu, daha çok bir yaşam tarzı, bir dünya görüşü ve insanın kendisini bulmasıyla ilgili. Hem Türkiye’de hem de dünyada, bu kavramın yanlış anlaşılmasından dolayı bir çok insan, gerçekten dengeli bir yaşam süremiyor. Ancak belki de gelecekte, İslam’ın öğütlediği gibi, aşırılıklardan kaçınıp ortada durmanın önemini daha çok takdir edeceğiz. Vasatlık, sadece sıradanlık değil, dengeyi ve iç huzuru simgeliyor.